Ο ΠΙΟ ΓΛΥΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ

Στέλιος Γιαννίκος

(Αφιερωμένο 6/7/2020: Στον Ένιο Μορικόνε, στους συντελεστές του «Cinema Paradiso»(1988) και σε όσους είδαν την ταινία και ένιωσαν την γλυκύτητα των αναμνήσεων επάνω στο φτερούγισμα της καρδιάς τους)

Ο πιο γλυκός Θάνατος

είναι αυτός που ανατέλλει μες την μνήμη.

Μπορεί να διήρκεσε μια στιγμή∙

όσο κάνεις να δεις ένα πεφταστέρι.

Μα ριζώνεται σαν αιωνόβιο δέντρο

μες το δάσος των θυμήσεων:

Θυμάμαι το βλέμμα των ματιών σου

που έμοιαζε με πέλαγος υποσχέσεων.

Τα ρόδινα σαρκώδη σου χείλι,

με την ευωδία των ώριμων φρούτων.

Το ζεστό σου άγγιγμα

που ήταν σαν τον Αυγουστιάτικο ήλιο

και τον ψίθυρο στο αυτί

να ορκίζεται αγάπη.

Ο πιο γλυκός θάνατος

Είναι αυτός που βασιλεύει μες την μνήμη.

Και της ζωής οι πίκρες,

ασήμαντες λεπτομέρειες.

Μα μην αφήσεις την μνήμη να σε εξουσιάσει,

τότε ο θάνατος χάνει την γλυκάδα του και γίνετε αρρώστια.

Ο πιο γλυκός θάνατος είναι αυτός που

σε σπρώχνει να συνεχίσεις…

Σκηνή από την ταινία με τον Marco Leonardi και την  Agnse Nano

IL POSTINO – Ο ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (1994)

Στέλιος Γιαννίκος

Ο Μάριο είναι ο ταχυδρόμος σε κάποιο χωριό της νότιας Ιταλίας.  

Παραδίδει την αλληλογραφία στο εξόριστο ποιητή Πάμπλο Νερούδα.
Την ίδια εποχή ερωτεύεται την όμορφη Βεατρίκη
και της απαγγέλει ποιήματα ερωτικά του Νερούδα λέγοντας πως είναι δικά του

Της λέει :
«Το χαμόγελό σου, απλώνεται στο πρόσωπό σου σαν πεταλούδα.
Το γέλιο σου είναι σαν τριαντάφυλλο,
θείος βλαστός, θορυβώδες κύμα.
Το γέλιο σου είναι ένα ξαφνικό ασημένιο κύμα…»

Και συνεχίζει…
Γυμνή είσαι τόσο απλή, όσο το ένα σου χέρι.
Απαλή, επίγεια, μικροσκοπική, στρογγυλή και προφανής.
Έχεις τις καμπύλες του φεγγαριού, μονοπάτια μιλίων.
Γυμνή είσαι λεπτή, σαν το σιτάρι.
Γυμνή είσαι γαλάζια, σαν κουβανέζικη νύχτα.
Υπάρχουν κλίματα και αστέρια στα μαλλιά σου.
Γυμνή είσαι πελώρια και κίτρινη, σαν καλοκαίρι σε χρυσαφένια εκκλησία.

Η Βεατρίκη ερωτεύεται αμέσως τον Μάριο.
Όταν ο Πάμπλο Νερούδα μαθαίνει τι συνέβει,
επιπλήττει τον Μάριο που του έκλεψε το ποίημα…
Κι ο Μάριο του απαντά:
«Η ποίηση δεν ανήκει σε αυτούς που την γράφουν αλλά σε εκείνους που την χρειάζονται»

Ναι αγαπητοί μου φίλοι, όχι μόνο ή ποίηση αλλά κάθε ανθρώπινο δημιούργημα
θα πρέπει απλόχερα να δίνεται σε αυτούς που το χρειάζονται.
Η ταινία IL POSTINO είναι ένα από τα ακριβότερα διαμάντια του παγκόσμιου κινηματογράφου,
γιομάτο μεταφορές, λεκτικές αλλά και εννοιολογικές.

Αν δεν την έχετε δει πρέπει να την δείτε.

Υγ: Ο Massimo Troisi, ο πρωταγωνιστής της ταινίας,
ασθενικός από μικρός από την καρδιά του,
έπρεπε επειγόντως να χειρουργηθεί γιατί κινδύνευε να πεθάνει.
Ανέβαλε όμως το χειρουργείο για να παίξει στην ταινία.
Μόλις ολοκληρώθηκαν τα γυρίσματα της ταινίας
έσβησε σαν τα φώτα της οθόνης στο σινεμά λίγο μετά το «fine».
Μα ο θάνατος του δεν ήταν ολοκληρωτικός.
Σαν την κάμπια που πεθαίνει για να γεννηθεί η πεταλούδα,
έτσι κι εκείνος πέθανε για να γεννηθεί η τέχνη.

---------
Στο Βίντεο το κύριο Θέμα της ταινίας.
Η μουσική της ταινίας είναι του Luis Bacalov
Ακορντεον: Mario Stefano Pietrodarchi
Πιάνο: Enzo De Rosa

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΡΜΟΝΙΚΗΣ ΣΧΕΣΗΣ : ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΜΗ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ, ΕΓΩ ΚΑΙ ΜΗ ΕΓΩ

Στέλιος Γιαννίκος

Το μεγαλύτερο πρόβλημα της ανθρωπότητας είναι ο άνθρωπος.

Μια ανθρωπότητα χωρίς ανθρώπους θα ήταν μία καλύτερη ανθρωπότητα.

Όμως, μία ανθρωπότητα χωρίς ανθρώπους θα ήταν μία Μη ανθρωπότητα.

Όπως θα έλεγε ο Παρμενίδης, ή η ανθρωπότητα μπορεί να υπάρχει ή η μη ανθρωπότητα και τα δύο μαζί ποτέ.

Αντίθετα ο Ηράκλειτος θα έλεγε ότι  η αρμονία βρίσκεται στο σημείο ισορροπίας της ανθρωπότητας με την μη ανθρωπότητα.  Είναι αυτό που θα έλεγε κι ό Σολωμός, μία ισορροπία στην κόψη του σπαθιού.

Τι μπορεί όμως να σημαίνει  το σημείο της κόψης και πως ό Νους μας μπορεί να κατανοήσει το σημείο της ισορροπίας;

Αν ή ανθρωπότητα είναι το εγώ τότε η μη ανθρωπότητα θα είναι το μη εγώ.

Όπερ σημαίνει: ως ενθαδική ατομικότητα έχουμε την αίσθηση του εγώ κι ως συμπαντικό μέρισμα έχουμε την γνώση του μη εγώ.  

Στο ζύγι της συμπεριφοράς αυτές οι δύο ιδιότητες θα πρέπει να ισορροπούν ∙ το εγώ δεν πρέπει να βαραίνει περισσότερο από το μη εγώ ∙ το μη εγώ δεν πρέπει να βαραίνει περισσότερο από το εγώ.

Το να καταφέρουμε να πατήσουμε πάνω στην κόψη του σπαθιού είναι δύσκολο.  Είναι βέβαιο ότι θα κινδυνεύσουμε με πτώση κι ακόμα πιο βέβαιο ότι θα ματώσουμε. 

Εκεί όμως, την στιγμή που για πρώτη φορά θα καταφέρουμε έστω και για μία στιγμή να ισορροπήσουμε θα ιδούμε ότι υπάρχουν ηδονές πολύ μεγαλύτερες από αυτές που επικεντρώνονται στα ένστικτά.   

Μέσα από την κατανόηση της γνώσης θα μπορέσουμε να οδηγηθούμε σε μία έμπεδη και ισορροπημένη κοινωνία και σε μία ανθρωπότητα που θα μπορεί να αγκαλιάζει όλο το είναι ∙ αυτό που είναι πέρα από τον ενθαδικό άνθρωπο, πέρα από την σκιά του ονείρου[i]∙ εκεί που βρίσκεται το ξυπνητό ∙ η αλήθεια.

---

[i] Ο Πίνδαρος λέγει ότι ό άνθρωπος είναι η σκιά του ονείρου (σκιάς όναρ άνθρωπος). Δεν είμαστε δηλαδή μήτε το όνειρο της πραγματικότητας αλλά η σκία του ονείρου. Μέσω της φιλοσοφίας και της επιστήμης όμως, μπορούμε να ιχνηλατήσουμε τα πατήματα του ονείρου και να χτίσουμε μία κοινωνία διαφορετική, πιο κοντά στην πραγματικότητα που οι αισθήσεις μας δεν μπορούν να δούνε.

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ ΚΑΙ Η ΠΑΙΔΕΙΑ

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΚΑΙ

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΡΟΣΩΠΩΝ

Στέλιος Γιαννίκος

Στο Ερώτημα αν η κότα έκανε το αυγό ή το αυγό την κότα, με την έννοια της πρωταρχικής κατάστασης, δεν θα σταθούμε.  Μπορούμε όμως με βεβαιότητα να πούμε ότι η κότα κάνει το αυγό και το αυγό την κότα. Όπερ σημαίνει ότι χωρίς κότα αυγό δεν γίνεται και χωρίς αυγό κότα δεν γεννιέται.

Στο αντίστοιχο ερώτημα αν το πρόσωπο γεννά την παιδεία η αν η παιδεία γεννά το πρόσωπο, θα απαντήσουμε με τον ίδιο τρόπο.  Το ένα είναι απαραίτητο συστατικό του άλλου.

Τι είναι όμως παιδεία;  Στην ελληνική υπάρχουν έννοιες οι οποίες ακόμα κι αν προσπαθήσουμε να καταγράψουμε την σημασία τους δεν θα μπορέσουμε να αποδώσουμε με ακρίβεια το νόημα τους, καθώς αυτές γίνονται ολότελα αντιληπτές σε βιωματικό επίπεδο.  Δύο τέτοιες χαρακτηριστικές λέξεις είναι το κέρασμα και το φιλότιμο. Μία ανάλογη έννοια είναι η παιδεία. Θα προσπαθήσουμε όμως να δώσουμε μία ερμηνεία.

Παιδεία είναι το ισόβιο πόνημα του ανθρώπου, μέσω της ολιστικής προσέγγισης των αξιών της ζωής και της φύσης, που σκοπό έχει να εξελίξει το έρρωσο των ψυχικών του δυνάμεων (όπου ψυχή κατά το αρχαιοελληνικό που περιέχει και το πνεύμα) προς αναζήτηση του αγαθού, σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Ένα άτομο πλήρως απομακρυσμένο από την πολιτεία δεν μπορεί να ζήσει έναν παιδαγωγικό τρόπο ζωής καθώς η παιδεία συντελείτε κατά το μέγιστο μέσα από την αγωγή – την παράδοση της γνώσης και του ήθους από τους μεγαλύτερους στους μικρότερους- .  Η παιδεία ως υπέρτατος θεσμός αναπτύχτηκε για πρώτη φορά στην αρχαία οργανωμένη ελληνική πόλι. Δεν είναι τυχαίο ότι παράγωγα της λέξης πόλι είναι ο πολίτης, ο πολιτικός κι ο οπλίτης (αλλάζοντας την σειρά των δύο πρώτων γραμμάτων της λέξης πολίτης δημιουργείτε η λέξη οπλίτης).  Όπως θα δούμε οι λέξεις αυτές σηματοδοτούν την σημασία της λέξης πόλι και μέσα από αυτές αναδύεται η έννοια της παιδείας.

Συστατικό της πόλις είναι οι πολίτες. Χωρίς πολίτες δεν νοείτε πόλι και χωρίς πόλι δεν νοούνται πολίτες όπως δεν νοείτε πόλι χωρίς ένα ελάχιστο αριθμό πολιτών. Οι δυο βασικές ιδιότητες του πολίτη είναι να είναι πολιτικός και οπλίτης.  Με την έννοια πολιτικός εννοούμαι να σκέπτεται και να ενεργεί συντεταγμένα μαζί με τους άλλους πολίτες ως προς την λήψη των αποφάσεων και των ενεργειών που χρειάζονται για την εύρυθμη λειτουργία της πόλεως. Την δε πόλι θα πρέπει να την προστατεύει από τους εξωτερικούς κινδύνους με την ιδιότητα του οπλίτη. Η ιδιότητα του οπλίτη εν πρώτης δεν είναι επιθετική αλλά αμυντική. Όπλον εις την αρχαία Ελλάδα ονομάζονταν η ασπίδα.  Η δε ασπίδα ήταν έτσι διαμορφωμένη ώστε το μισό μέρος της να προστατεύει τον οπλίτη που την κρατά και με το άλλο μισό να προστατεύει τον διπλανό του.  Με τα παραπάνω βλέπουμε το αδιαίρετο  των πολιτών που συγκροτούν την πόλι.  

 Η αξία του ατόμου αναδεικνύεται στο συλλογικό επίπεδο και η αξία του συνόλου συγκροτείτε από την αξία των ατόμων.

 Για να ευημερήσει λοιπόν μια υγιή κοινωνία πρέπει οι πολίτες ισοβίως να εργάζονται και να εξελίσσονται ως άτομα κι ως σύνολο για το αγαθό αυτής.

Ποια είναι η σημασία των προσώπων για την δημιουργία παιδείας και πώς η παιδεία γεννά πρόσωπα;  Όπως προείπαμε το βασικό εργαλείο της παιδείας είναι η αγωγή. Η μετάδοση δηλαδή των γνώσεων και του ήθους από τους γηραιότερους στους νεότερους.  Η αγωγή ως έννοια μέσα στην διαχρονικότητα δημιουργεί την  παράδοση. Η παράδοση δεν είναι μόνο η γνώση της ιστορίας αλλά κι ο τρόπος που αυτή έχει ενεργό συμμετοχή στην διαμόρφωση του ήθους και της ηθικής μέσα στην κοινωνία. Είναι δηλαδή ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τα θετικά και τα αρνητικά του παρελθόντος και το πως αυτά τα μετατρέπουμε σε ενέργειες στον παρόντα χρόνο.  Η αγωγή ξεκινά από την γέννηση του ανθρώπου μέσω του μιμητισμού και συνεχίζει καθώς το παιδί μεγαλώνει - και σε ενήλικα - μέσω του παραδείγματος και της εκπαίδευσης.  Το βρέφος κοιτάζει τους γύρω του και προσπαθεί να αντιγράψει τα όσα βλέπει να κάνουν οι μεγαλύτεροι.  Μεγαλώνοντας όμως κι αρχίζοντας να αποκτά λογική αντίληψη των πραγμάτων, από μία απλή παρατήρηση των κινήσεων αρχίζει να αντιλαμβάνεται τα σημαινόμενα των πράξεων και να παραδειγματίζετε από αυτά.  Τα παραδείγματα αυτά μπορούν να έχουν θετικό ή αρνητικό πρόσημο στην δημιουργία του χαρακτήρα (Ήθος) του παιδιού.  Στην συνέχεια και παράλληλα με τον παραδειγματισμό το παιδί εντάσσεται σε ένα σύστημα εκπαίδευσης που ξεκινά από την οικογένεια και συνεχίζει μέσω του σχολείου. Σε όλα αυτά η σημασία των προσώπων στην διαμόρφωσης της παιδείας είναι καταλυτική. Ποια είναι όμως είναι αυτά τα πρόσωπα;

Πρώτα έχουμε τους γονείς, οι οποίοι δεν φτάνει να επενδύουν στην σχολική και εξωσχολική μόρφωση του παιδιού, αλλά πρέπει να αποτελούν παράδειγμα οι ίδιοι πεπαιδευμένων ανθρώπων.  Η σημασία των γονέων είναι καθοριστική και για έναν ακόμα λόγο, ότι μπορούν να αποσβέσουν με το παράδειγμα τους τα αρνητικά ερεθίσματα που θα δεχτεί εκτός οικογενείας το παιδί.

Δεύτερων είναι οι γνωστοί, οι φίλοι και οι συγγενείς με τους οποίους η οικογένεια διατηρεί κοινωνικές σχέσεις.  Οι άνθρωποι αυτοί όταν διαθέτουν ποιότητα ήθους μπορούν να συμβάλουν τα μέγιστα στο έργο της οικογενείας. Όταν όμως έχουν λειψό ήθος τότε τη ζημιά που μπορούν να προκαλέσουν στο παιδί δύσκολα θα καταφέρουν οι γονείς να την εξαλείψουν.

Τρίτων είναι οι μη γνωστοί άνθρωποι με τους οποίους το παιδί μπορεί να βρεθεί μαζί τους σε μία συγκεκριμένη στιγμή (πχ σε μία βόλτα στο πάρκο, επίσκεψη σε μουσείο κλπ) οι οποίοι επικουρικά μπορούν να εγγράψουν στον ψυχισμό του παιδιού θετικά ή αρνητικά παραδείγματα.

Τέταρτων είναι οι άνθρωποι με τους οποίους αλληλεπιδρά στις σχολικές και εξωσχολικές δραστηριότητες (δάσκαλοι, συμμαθητές κλπ) των οποίων ο ρόλος είναι καθοριστικός καθώς υπάρχει ένταση της αλληλεπίδρασης λόγω της τακτικής επικοινωνίας

Πέμπτων είναι οι άνθρωποι και οι ομάδες ανθρώπων με τους οποίους δεν έρχεται σε επαφή μαζί τους αλλά  επιδρούν εξ αποστάσεως έμμεσα μέσω της τεχνολογίας (βιβλία, περιοδικά, τηλεόραση, διαδίκτυο, κλπ).

Τέλος είναι τα πρόσωπα πρότυπα. Άνθρωποι που είτε είναι ζωντανοί είτε έχουν αποβιώσει, που όμως με τις πράξεις τους ή με την συνολική τους ζωή μπορούν να δώσουν υψηλά παραδείγματα ήθους.  Η επιλογή ιστοριών, επιφανών αλλά και αφανών ανθρώπων που έδρασαν και πρόσφεραν έργο, μπορεί να αποτελέσει το ύψιστο πλεονέκτημα για την διαμόρφωση του Παιδαγωγημένου ανθρώπου.   

Ως άνθρωποι μας αρέσει να εμπνεόμαστε από τις πράξεις άλλων και πάνω σε αυτές να οραματιζόμαστε και να σχεδιάζουμε τους δικούς μας στόχους.

 

Είναι πιο εύκολο να αγαπήσω τις επιστήμες αν πρώτα αγαπήσω τους επιστήμονες. Ο Πυθαγόρας, ο Αλβέρτος Αϊνστάιν, η Μαρία Κιουρί, ο Νικόλα Τέσλα, ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή ο Δημήτρης Νανόπουλος, ο Θεοδόσης Τάσιος και άλλοι πολλοί, μπορούν πολύ ευκολότερα να μας οδηγήσουν στην αγάπη για τις θετικές επιστήμες παρά ένα μάθημα φυσικής ή μαθηματικών.

Είναι πιο εύκολο να αγαπήσω την φιλοσοφία αν γνωρίσω την ζωή του Ηρακλείτου, του Πλάτωνα,της Υπατίας, του Κορνήλιου Καστοριάδη, του Νίτσε και πολλών άλλων.

Είναι πιο εύκολο να αγαπήσω την μουσική ως πνευματικό δημιούργημα αν γνωρίσω την ζωή του Λουδοβίκου Μπετόβεν, του Αμαντεόυς Μότσαρτ, της Νινά Σιμόν, του Μπομπ Μάρλεί κι άλλων

Είναι πιο Εύκολο να αγαπήσω την λογοτεχνία και την ποίηση αν μάθω για την ζωή του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, της Πηνελόπης Δέλτα, του Οδυσσέα Ελύτη, του Κώστα Καρυωτάκη, του Ερνεστ Χέμινγουέι,  του Γιόχαν Γκαίτε, του Ράινερ Μαρία Ρίλκε κι άλλων

Είναι πιο εύκολο να αγαπήσω την πολιτική -που αγαπά τον άνθρωπο- αν μάθω για την ζωή του Ιωάννη Καποδίστρια, του Ίων Δραγούμη, της Έμελιν Πάνκχερστ, του Μαχάτμα Γκάντι του Νέλσον Μαντέλα κι άλλων

Είναι πιο εύκολο να αγαπήσω βαθιά και πλατιά τον άνθρωπο και την φύση αν με εμπνεύσουν οι ζωές των συνανθρώπων μου.

Τα πρόσωπα όπως προείπαμε μπορούν να συμβάλουν στην ανάδειξη της παιδείας. Όμως, για την προβολή αυτών των προσώπων χρειάζεται κι ένα παιδαγωγικό κοινωνικό σύστημα που θα παράγει μία παιδαγωγική κοινωνική ηθική.

 Λέγεται πως ο σοφός νομοθέτης της αρχαίας Σπάρτης ο Λυκούργος, θέλοντας να πείσει τους Σπαρτιάτες για την αξία της παιδείας μέσα στην κοινωνία, πήρε από μία σκύλα τα κουτάβια της και τα χώρισε σε δύο ομάδες. Την πρώτη ομάδα την άφησε να ζει ελευθέρα χωρίς περιορισμούς, με άφθονο νερό και φαγητό. Την δεύτερη, φρόντισε να την εντάξει σε ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης και διατροφής. Μάζεψε λοιπόν τους Σπαρτιάτες σε έναν χώρο και άφησε ελεύθερα όλα τα σκυλάκια. Σε κάποια στιγμή αμόλησε έναν λαγό και τότε συνέβη το εξής: τα εκπαιδευμένα σκυλάκια τρέξανε αμέσως να κυνηγήσουν τον λαγό ενώ τα υπόλοιπα αδιαφόρησαν και συνέχισαν να παίζουν μεταξύ τους.  Οι Σπαρτιάτες με αυτό το παράδειγμα κατάλαβαν ότι η παιδαγωγική κοινωνία που θα στηθεί μέσα από μία νομοθεσία, είναι αυτό που χρειάζονταν για να φτιάξουν την πόλι κράτος που θα ευημερούσε.  Για τον λόγο αυτό επιτρέψανε στον Λυκούργο να νομοθετήσει. Έτσι η αρχαία Σπάρτη ήταν ή πρώτη ανθρώπινη κοινωνία με νόμους παιδαγωγικούς που αφορούσαν το σύνολο των πολιτών ανεξαρτήτως ηλικίας και φύλου.  Για τον λόγο αυτό ήταν και η πρώτη κοινωνία στην παγκόσμια ιστορία που θέσπισε ένα σύστημα δημόσιας εκπαίδευσης τόσο για τα αγόρια όσο και για τα κορίτσια.

Είναι φανερό ότι σήμερα είναι εξίσου αναγκαίο να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ενός παιδαγωγικού μοντέλου.

Η παιδεία είναι ο ύψιστος μηχανισμός της κοινωνίας για την ενσωμάτωση των αξιών του αγαθού σε αυτή.

Τα παραδείγματα των ανθρώπων μπορεί να γίνουν ο θεμέλιος λίθος για την δημιουργία μιας ευγενής, έμπεδης και οραματικής κοινωνίας.  Ξεκινώντας από τους γονείς συνεχίζοντας στους δασκάλους και φτάνοντας στην πολιτεία, πρέπει - επιβάλετε να εξελιχθούμε μέσω των παραδειγμάτων.   

Η παιδεία έχει ανάγκη από τα πρόσωπα και τα πρόσωπα έχουν ανάγκη την παιδεία.

Ένας Παιδαγωγικός Πολιτισμός δεν θα μπορέσει ποτέ να αναπτυχθεί αν δεν διδαχτούμε, αν δεν εμπνευστούμε από τα  πρόσωπα.

Και τα πρόσωπα αυτά υπάρχουν…