ΕΥΤΥΧΙΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

 Φάντασμα με επιδερμίδα, Στέλιος Γιαννίκος

(Στην αγαπημένη μου φίλη Δήμητρα Διονυσίου, που ξεκινά ένα καινούργιο ταξίδι στην ζωή της, με όχημα την φιλολογία – Ιούνιος 2026)

 

Οι λόγοι που οδήγησαν την ανθρωπότητα στην δημιουργία της επιστήμης είναι κατά κύριο λόγο δύο, η περιέργεια και η ανάγκη.  Από την μία, η φυσική προδιάθεση να αναζητήσει τα κρυπτόμενα του κόσμου και από την άλλη, η πραγματική ανάγκη να βελτιώσει τις συνθήκες της ζωής της.

 

Βέβαια, μπορούμε να πούμε, ότι δεν κατάφερε πάντα να χρησιμοποιήσει την επιστήμη προς όφελός της. Δημιούργησε πολεμικές μηχανές μαζικής καταστροφής, όπως και μηχανισμούς για τον έλεγχο των μαζών με σκοπό την συγκέντρωση του πλούτου και της πολιτικής εξουσίας σε ένα πολύ μικρό αριθμό ανθρώπων και αλλά...  Γενικότερα, η χρήση της επιστήμης μέσω της τεχνολογίας και της κατανόησης της λειτουργίας της ανθρώπινης υπόστασης, έχει ως αποτέλεσμα και σε έναν μεγάλο βαθμό, την δημιουργία πόνου, φόβου, πείνας και δυστυχίας σε μια τεράστια μερίδα του παγκόσμιου πληθυσμού των ανθρώπων – και όχι μόνο-.

 

Όμως σε αυτό το πόνημα δεν θα σας αναπτύξω τα αρνητικά αποτελέσματα της επιστήμης, αλλά το πραγματικό της όφελος.  Ειδικότερα, θα παρουσιάσω τα χαρακτηριστικά που χρειάζεται ένας άνθρωπος που μοχθεί, εργαζόμενος στον επιστημονικό ή και στους γύρω από αυτόν τομείς, ώστε να κερδίσει το δικαίωμα της ευτυχίας.

 

Με τον όρο ευτυχία δεν αναφέρομαι σε κάτι αφηρημένο, μήτε τη συγχέω με το συναίσθημα της χαράς.  Η Ευτυχία είναι το αποτέλεσμα της αίσθησης μιας ηθικής ολοκλήρωσης·[i] της πραγμάτωσης των αξιών που ορίζουμε για να στηρίξουμε το νόημα της ζωής μας.

Ευτυχισμένος γονιός, είναι εκείνος που μόχθησε για να αναθρέψει τα παιδιά του και τώρα στα γεράματα, νιώθει την χαρά αναγνωρίζοντας την θετική τους εξέλιξη.

Ευτυχισμένος πολίτης, είναι ένας άνθρωπος που εργάστηκε για το καλό της κοινότητας και παρόλο που στην ζωή του διώχτηκε για τις ιδέες και το έργο του, νιώθει την ικανοποίηση πως οι κόποι του και οι πόνοι του ωφέλησαν την κοινωνία.

Ευτυχισμένος δάσκαλος, είναι αυτός που αγάπησε τους μαθητές του και εργάστηκε με ζήλο για να τους αναδείξει τις δυνατότητες που διαθέτουν, προκειμένου να εξελιχθούν σε χρήσιμους και ευγενείς ανθρώπους.

Τα παραδείγματα που μπορεί ο κάθε ένας από εμάς να δώσει είναι πολλά.  Εμείς όμως εδώ, όπως προ είπα, θα δούμε ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά που πρέπει να διαθέτει ένας άνθρωπος που υπηρετεί μια επιστήμη ή  ένα επάγγελμα σχετιζόμενο με αυτή, ώστε η ζωή του να αξιολογηθεί με  θετικό πρόσημο, ως προς την προσφορά του στην ανθρωπότητα.  Όπερ σημαίνει, τα χαρακτηριστικά που θα τον οδηγήσουν στο πολυπόθητο της ευτυχίας.

 

Σε αυτό το κείμενο όμως, δεν θα αρκεστώ σε μια στείρα καταγραφή των στοιχείων (ένα, δύο, τρία).  Αντιθέτως, προσδοκώντας σε έναν ευρύτερο διανοητικό στοχασμό, θα σας διηγηθώ τρεις σύντομες ιστορίες.  Η κάθε μία από αυτές, μας δίνει κάποια στοιχεία του χαρακτήρα του ανθρώπου που νοηματοδοτεί την ίδια του την ζωή.  Ένα νόημα που μπορεί να χαρίσει στο πρόσωπο του ανθρώπου το αγαθό της ευτυχίας, μέσα από την ενασχόληση του με την επιστήμη.

 

Η πρώτη ιστορία που θα σας διηγηθώ, είναι προϊόν φαντασίας. Χρησιμοποίησα το όνομα Τζέιν προς τιμή ενός υπέροχου ανθρώπου και επιστήμονα. Της προτευοντολόγου και ανθρωπολόγου, Τζέιν Μόρρις Γκούντολ (Jane Morris Goodall. 3/4/1934 – 1/10/2025).

Η δεύτερη ιστορία βασίζεται σε ένα πραγματικό γεγονός που συνέβη στην ζωή του νευρολόγου και ψυχιάτρου Βίκτορ Φράνκλ (Victor Emil Frankl, 26/3/1905 – 2/9/1977)

Η Τρίτη ιστορία βασίζετε σε ένα φιλοσοφικό ανέκδοτο που μου είπε κάποτε  ένας φίλος μου γιατρός, ο Παναγιώτης Χούπας, την οποία διασκεύασα ώστε να εξυπηρετήσει τον σκοπό αυτού του πονήματος .

 

Ιστορία πρώτη: Η τελευταία ανάγνωση της Τζέιν.

Η Τζέιν έζησε όλη την ενήλικη ζωή της εργαζόμενη πάνω στην επιστήμη που επέλεξε να υπηρετήσει.   Ακόμα κι όταν ήταν έγκυος στα τρία παιδία της, ακόμα κι όταν τα θήλαζε, ποτέ δεν σταμάτησε να εργάζεται.  Τώρα στα ενενήντα πέντε της χρόνια, είναι ξαπλωμένη στο κρεβάτι του νοσοκομείου.   Ο γιατρός που στέκετε δίπλα της, με έναν κόμπο στο λάρυγγα του, αναγκάζετε να την ενημερώσει για την εξέλιξη της υγείας της. 

«Κυρία Τζέιν, δυστυχώς δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι περισσότερο για να σας βοηθήσουμε».

«Πόσο καιρό έχω ακόμα να ζήσω γιατρέ μου;» εκείνη τον ρωτά.   Ο γιατρός σιωπεί για λίγο και ύστερα της απαντά, « ίσως μια μέρα, ίσως  λίγο περισσότερο».

 «Όλα καλά γιατρέ μου, έζησα μια γεμάτη ζωή και δεν φοβάμαι να φύγω. Αισθάνομαι γεμάτη ικανοποίηση από την ζωή μου.  Μονάχα σας παρακαλώ μια χάρη».

 «Βεβαίως, ότι μπορώ να κάνω για εσάς».

«Στο θάλαμο έξω με περιμένουν τα παιδία μου με τους συντρόφους τους και τα εγγόνια μου και θέλω να τους χαιρετίσω μια τελευταία φορά.  Όμως, πρώτα επιθυμώ να μείνω για λίγο μόνη.  Σε παρακαλώ, άφησε να περάσει πρώτα μισή ώρα πριν τους ενημερώσεις ότι τους περιμένω».

«Βεβαίως κυρία Τζέιν, όπως ευθυμείτε»

Όταν έφυγε ο γιατρός η Τζέιν άπλωσε το χέρι της και έπιασε από το κομοδίνο το τελευταίο τεύχος του επιστημονικού περιοδικού που της είχε φέρει πριν λίγο ο εγγονός της.  Ένα καινούργιο άρθρο, μιας πολλά υποσχόμενης έρευνας στον τομέα της επιστήμης της, ήταν στο άμεσο ενδιαφέρον της.  Άνοιξε το περιοδικό κι άρχιζε να διαβάζει.

 

Ιστορία δεύτερη: Αναβάλλοντας την αυτοκτονία

Ήταν δέκα η ώρα το βράδυ, ο γιατρός είχε μόλις γυρίσει στο σπίτι του κατάκοπος.

Έβαλε ένα ποτήρι ποτό και έκατσε στον καναπέ να χαλαρώσει λίγο από την ένταση της ημέρας. Δεν είχαν περάσει παρά λίγα λεπτά όταν χτύπησε το τηλέφωνο.  Η σύντροφος του μπήκε στο σαλόνι και τον ενημέρωσε πως στην άλλη γραμμή είναι μια ασθενής του που ακουγότανε πολύ αγχωμένη.  Ο γιατρός χωρίς να το σκεφτεί σηκώθηκε και πήγε στο προθάλαμο που βρισκότανε το τηλέφωνο.

Στην άλλη γραμμή η ασθενής γεμάτη αναστάτωση του είπε: «Γιατρέ, δεν μπορώ άλλο, αποφάσισα να αυτοκτονήσω».  Εκείνος, δεν δίστασε ούτε μια στιγμή, συνέχισε να μιλά μαζί της επί ώρες.  Την άκουγε προσεκτικά και  της απαντούσε με αγάπη, προσπαθώντας να της δώσει κίνητρα για να ζήσει.  Της είπε για τις χαρές της ύπαρξης, πως παρά τον πόνο που τώρα ένιωθε δεν άξιζε να στερηθεί όσα καλά θα ερχόντουσαν στο μέλλον, γιατί η ζωή δεν είναι μόνο λύπες αλλά και χαρές.  Προσπάθησε να της εξηγήσει πως η ζωή της είχε αξία και νόημα για να  την ζήσει.

Οι ώρες περνούσαν, ώσπου κάποια στιγμή εκείνη του είπε, «εντάξει γιατρέ, το αποφάσισα δεν θα αυτοκτονήσω».  Λίγο μετά, κλείσανε το τηλέφωνο και πήγε εξαντλημένος, αλλά και με μια αίσθηση ανακούφισης να κοιμηθεί.

Πέρασαν λίγες μέρες και ήρθε η ώρα που η γυναίκα τον επισκέφτηκε στο νοσοκομείο.

«Πες μου σε παρακαλώ, από όλα αυτά που σου είπα τι ήταν αυτό που σε έπεισε να μην αυτοκτονήσεις;»

«Κανένα!», του απάντησε χωρίς δισταγμό.

Για μια στιγμή ο γιατρός σάστισε, σκέφτηκε πως μετά από τόσες ώρες στο τηλέφωνο κάτι σίγουρα από αυτά που είπε επίδρασαν στην απόφασή της να συνεχίσει να ζει.

«Αν κανένα, τότε τί;» την ρώτησε.

« Να, σκέφτηκα πως ένας κόσμος όπου υπάρχει κάποιος που θέλει να ακούσει τον πόνο ενός άλλου ανθρώπου, είναι ένας κόσμος που αξίζει να ζει κανείς".

 

Ιστορία Τρίτη: Ποιος έχει το δίκιο ποιος το λάθος

Δύο τελειόφοιτοι σπουδαστές, εξαιρετικά μυαλά και άριστοι μαθητές, βρέθηκαν ένα βράδι στον κοιτώνα τους να ομιλούν και να διαφωνούν πάνω στις θέσεις τους σε ένα επιστημονικό ζήτημα.  Η διαφωνία τους ήταν έντονη, ο ένας επιχειρηματολογούσε αντιτιθέμενος στις απόψεις του αλλού και μετά ο άλλος συνέχιζε με τις δικές του αντιρρήσεις.  Ξενύχτισαν όλο το βράδυ μαχόμενοι, υπερασπίζοντας τις θέσεις τους.  Τέλος, νωρίς τα ξημερώματα αποφάσισαν να ζητήσουν από τον καθηγητή τους να ακούσει προσεκτικά και τους δύο και να αποφανθεί ποιος είχε δίκιο και ποιος είναι λάθος.  Η απόφασή τους δεν ήταν τυχαία. Ο συγκεκριμένος καθηγητής πέραν ότι ήταν ένας διακεκριμένος επιστήμονας με πολλές εργασίες και αναφορές του ονόματος του παγκοσμίως, ήταν κι ένας ευγενής, δίκαιος και βαθιά φιλοσοφημένος άνθρωπος που τον εμπιστεύονταν .  Έτσι τον επισκέφτηκαν και του ζήτησαν την συνδρομή του. 

«Σύμφωνοι» τους είπε «Θα ακούσω τις θέσεις του κάθε έναν από εσάς ξεχωριστά και όπου μπορώ θα βοηθήσω με την κρίση μου».

Ξεκίνησε λοιπόν ο πρώτος να μιλά, να εξηγεί και να επιχειρηματολογεί και όταν τελείωσε ο καθηγητής έμεινε σιωπηλός για λίγα λεπτά και μετά είπε «έχεις δίκιο».

Σειρά είχε τώρα ό δεύτερος, ο οποίος με εξαιρετική ευφράδεια  λόγου ανέπτυξε τις δικές του θέσεις.  Ο καθηγητής για δεύτερη φορά έμεινε σιωπηλός για λίγα λεπτά και είπε «έχεις δίκιο».

Οι δύο φοιτητές τότε, εναντιώθηκαν στις θέσεις του. «Μα δεν είναι δυνατό να έχουμε και οι δύο δίκιο», του είπαν.  Ο καθηγητής, ατάραχος παρά την ένταση των φοιτητών του, τους απάντησε:  «Σε μια διαφωνία μεταξύ δύο ανθρώπων γίνετε ο ένας να έχει το δίκιο και ό άλλος να έχει το λάθος.  Όμως δεν είναι το μόνο που μπορεί να συμβαίνει.  Υπάρχει πάντα η περίπτωση και οι δύο να μοιράζονται ένα δίκιο, όπως και οι δύο να μοιράζονται ένα λάθος».

 

 

 

---

[i] Εξαιρετική η ανάλυση επί του θέματος της ευτυχίας μπορούμε να διαβάσουμε στο βιβλίο του Ιωάννη Συκουτρή, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ-Ο ΗΡΩΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ. Το βιβλίο βασίζετε σε τρία μαθήματα- διαλέξεις που παρέδωσε ο ίδιος στην «Ελευθέραν Σχολήν Κοινωνικής Πρόνοιας» κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 1930.

 

MEMENTO MORI - ΝΑ ΘΥΜΑΣΑΙ ΟΤΙ ΘΑ ΠΕΘΑΝΕΙΣ

Φάντασμα με επιδερμίδα – Στέλιος Γιαννίκος

Α.

Πολύ-δισεκατομμυριούχος, ανύμφευτος και άκληρος, δεν είχε κανέναν να φοβάται. Τους εχθρούς του μπορούσε να τους ελέγχει, αφού αυτοί  που κυβερνούσαν, τους κυβερνούσε με την δύναμη του.  Μονάχα ένα μισούσε πιο πολύ από όλα στην ζωή του, τον Θάνατο - δεν τον φοβότανε τόσο, όσο τον μισούσε - .  Μέσα του σκεφτότανε πως όσα  με κόπο, θυσίες, απάτες και κινδύνους δημιούργησε, σε μια στιγμή, αυτός ο κλέφτης της ζωής, θα τον απομάκρυνε από όλα αυτά.  Δεν τον ενοχλούσε τόσο ότι κάποια στιγμή θα πεθάνει, όσο ότι δεν θα πάρει τα πλούτη μαζί του.

 

Β.

Η πόλη είναι γεμάτη ερείπια από τους βομβαρδισμούς.  Κάπου σε ένα ξέφωτο, οι γιατροί στήσανε με αντίσκηνα ένα νοσοκομείο.  Σέ ένα μεταλλικό κρεβάτι, ένα μικρό κορίτσι είναι ξαπλωμένο.  Στο χεράκι της, μια πεταλούδα την συνδέει με τον ορό που την βοηθά να μείνει ζωντανή και κοιμισμένη. Όταν ξυπνήσει θα καταλάβει τι έχει χάσει∙ ένα αριστερό πόδι, μια μητέρα, έναν πατέρα, τρία αδέλφια, μια γιαγιά , έναν παππού, την παιδική της ηλικία…   Όταν ξυπνήσει, ένα καρφί θα σφηνωθεί στο στομάχι της και θα παραμείνει εκεί για όσα χρόνια θα συνεχίζει να ανασαίνει.

 

Γ

Πολιτικός πρόσφυγας ετών τριάντα τρία. Στα εικοσιπέντε του φυλακίστηκε για πρώτη φορά, για ένα έτος, γιατί σε μια κηδεία αναφώνησε δυνατά τρείς φορές, «Ζητώ οι ήρωες, αθάνατοι». Στα τριάντα του για δεύτερη φορά, δύο χρόνια, γιατί σε μια πολιτική εκδήλωση μίλησε με πάθος για την ελευθερία και την δημοκρατία. Τρείς εβδομάδες πριν τα τριακοστά τρίτα γενέθλια του, φίλοι ακτιβιστές τον ενημέρωσαν πως η κυβέρνηση ετοιμάζει λίστα προγραφών και θα είναι μέσα σε αυτές. Του είπαν επίσης, ότι καλό είναι να φύγει εκτός συνόρων, γιατί αν μείνει στην καλύτερη περίπτωση θα περάσει είκοσι με τριάντα χρόνια στην φυλακή.  Έτσι και έγινε. Απλοί άνθρωποι τον βοηθήσανε να μαζέψει χρήματα για να πληρώσει τους διακινητές. Η βάρκα που κανονικά θα χωρούσε δέκα άτομα, γέμισε με σαράντα  και ξεκίνησε αργά το απόγευμα. Τούς ενημέρωσαν ότι θα βρίσκονται τα ξημερώματα απέναντι. Λίγο πριν φτάσουν, τα σύγνεφα κρύψανε το φεγγάρι και ο αέρας άρχισε να φυσά.  Διακόσια μέτρα πριν την ακτή ένα κύμα έριξε τρία άτομα στην θάλασσα. Οι δύο δεν βγήκανε ποτέ – ο διακινητής αδιαφορώντας για την ζωή τους, δεν τους προμήθευσε με σωσίβια- . Εκείνος όμως ήταν νέος, «θα αντέξω» φώναζε μέσα του. Στην ακτή μια νέα ζωή τον περίμενε, θα έπιανε δουλειά, ίσως γνώριζε ένα καλό κορίτσι και θα έφτιαχνε την δική του οικογένεια, θα συνέχιζε και τον αγώνα για την πατρίδα.  Δύο ώρες πάλευε με τα κύματα και τελικά βρέθηκε στην ακτή.  Οι ντόπιοι εργάτες του χωριού, είδαν τον άνθρωπο και τρέξανε να τον βοηθήσου. Τον γυρίσαν ανάσκελα, δεν είχε σφυγμό, το κορμί του ήταν παγωμένο, πολύ αργά για να τον επαναφέρουν στην ζωή. Σήμερα ήταν τα γενέθλια του. Τριάντα τρία χρόνια πριν, στις οκτώ το πρωί ήρθε στην ζωή. Λίγες ώρες πριν ήταν ένας άνθρωπος, με όνομα και ελπίδες για το μέλλον. Τώρα είναι ένας νεκρός, χωρίς παρελθόν.

 

Δ

Το ξυπνητήρι χτυπά κάθε πρωί στις έξι. Αμέσως σηκώνεται, πλένεται, βάζει κάτι στο στόμα της και φεύγει να προλάβει το λεωφορείο. Στην κλινική, οι νοσηλευτές την καλωσορίζουν με χαμόγελα. Εδώ και ένα χρόνο, ο σύντροφος της νοσηλεύεται. Όταν πρωτοπήγε, η μνήμη του ήταν πολύ κακή, τώρα δεν θυμάται ούτε ποιος είναι. Εκείνη κάθε μέρα τον φροντίζει, τον καθαρίζει, τον χτενίζει, τον ταΐζει, του μιλά σαν να καταλαβαίνει και του διαβάζει βιβλία.  Εκείνος, μπορεί να μην αντιλαμβάνεται πολλά πράγματα, όμως νιώθει την ζεστασιά της αγάπης που του προσφέρεται.  Νωρίς το απογευματάκι, τον φιλά και φεύγει.  Που και που, περνάει μια βόλτα στα  παιδιά της, να δει και λίγο τα εγγόνια, που τόσο τα αγαπά και μετά, πίσω στην μοναξιά του σπιτιού.  Τον τελευταίο καιρό, κάθε βράδι, όταν ξαπλώνει στο κρεβάτι ένα ερώτημα πλανιέται στο μυαλό της που την κάνει να ριγεί, «άραγε ο άντρας μου είναι ζωντανός ή νεκρός; Γιατί πόσο άνθρωπος παραμένει ο άνθρωπος όταν χάνει τον Νου του;». Αυτό σκέφτεται συνέχεια και συνέχεια…  Μετά, σκεπάζετε μέχρι το κεφάλι, κάτω από το σεντόνι, κουλουριάζει το σώμα της όπως το έμβρυο και αρχίζει να κλαίει με αναφιλητά, μέχρι που την παίρνει ο ύπνος

 

Ε

Στα δεκαέξι του χρόνια, ένα παιδί βρίσκεται στο απόγειο της εφηβείας του. Πολλά πράγματα συμβαίνουν στην ζωή του.  Νιώθει μια σχετική ανεξαρτησία από τους γονείς του που το κάνει δυνατό, ερωτεύεται, ζει έντονα, νιώθει το μέλλον και την ζωή κτήμα του. Όχι όμως για όλα τα παιδία.  Στον θάλαμο τρία δέκα επτά, ένα παιδί σφαδάζει από τους πόνους.  Μεταστατικός καρκίνος στο τελευταίο στάδιο.  Η μητέρα του μερόνυχτα μαζί του με πικραμένα μάτια.  Πολλές στιγμές, ο πόνος είναι αφόρητος και φωνάζει με όλη του την δύναμη.  Ο ήχος είναι τόσο δυνατός, που κάνει συγγενείς και ασθενείς να ανατριχιάζουν στους άλλους θαλάμους.  Η μητέρα πηγαίνει ξανά και ξανά στις νοσοκόμες και παρακαλά:  «Βοηθήστε το παιδί μου, πονά δεν το ακούτε; Κάντε κάτι σας παρακαλώ, σας ικετεύω». Όμως, δεν μπορούν να το βοηθήσουν περισσότερο, του δίνουν ήδη τις μεγαλύτερες δόσεις φαρμάκων.  Η μάνα στέκει δίπλα του και προσπαθεί να το παρηγορήσει… μάταια.  Η ανακούφιση δεν βρίσκεται ούτε στα φάρμακα, μήτε στα λόγια της.   Το παιδί, κάποια στιγμή την κοιτάζει με ένα αποκαμωμένο βλέμμα και της λέει: «  Μαμά, Μαμά, δεν μπορώ άλλο, θέλω να πεθάνω».

 

 

 

ΣΤ

Η γιαγιά βγήκε από το δωμάτιο και κάλεσε τα παιδιά και τα εγγόνια να μπούνε μέσα. Είπε, « ο παππούς πεθαίνει, θέλει πριν φύγει να σας δει μια τελευταία φορά και να σας δώσει την ευλογία του». Όλη η οικογένεια μαζεύτηκε γύρω από το κρεβάτι. Φιληθήκανε, ένας ένας μαζί του. Τους μίλησε λίγο με την αδύναμη φωνή του και  ευχήθηκε τα καλύτερα και τα ομορφότερα για την ζωή τους. Οι χαρούμενες μνήμες έρχονταν σε αντίθεση με το πικρό αίσθημα του αποχωρισμού κι όλα τα πρόσωπά γιόμισαν με βουρκωμένα μάτια. Λίγο αργότερα ο παππούς έφυγε από την ζωή.  Ένα χαμόγελο στόλιζε το πρόσωπό του κι αν και νεκρός, έδειχνε φωτεινός,  σαν τον πρώτο της αυγής τον ήλιο.  Βλέπετε, είναι σπάνιο κάποιος να πεθαίνει πλήρης ημέρων, χαρούμενος κι ευτυχισμένος.

 

 

Ζ

Την στιγμή που έγραφα αυτές τις ιστορίες, ήμουν ζωντανός.  Τώρα που τις διαβάζεις, αγαπητέ αναγνώστη, δεν μπορείς να ξέρεις σε τι κατάσταση βρίσκομαι.  Ίσως να έφυγα πριν λίγα λεπτά, πριν μήνες ή χρόνια.  Δεν έχει σημασία.  Αρκεί να καταλάβουμε – όχι επιφανειακά αλλά σε βάθος – την θνητότητα μας.   Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα έρχονται και φεύγουν, σαν το νερό στο ποτάμι, που θέλει δεν θέλει θα χυθεί στην θάλασσα.  Όλοι οι άνθρωποι, οι καλοί, οι κακοί, οι όμορφοι, οι άσχημοι, οι έξυπνοι και οι όχι έξυπνοι, αφού γεννηθούν ακολουθούν την ίδια βιολογική πορεία, που θα τους οδηγήσει στον θάνατο.   Ο θάνατος δεν είναι ο εχθρός, είναι απλώς το τελευταίο επεισόδιο της ζωής.  Ας φροντίσουμε τα ενδιάμεσα επεισόδια να τα γεμίσουμε με αγάπη για τους συνανθρώπους μας και στην φύση.  Ίσως τότε – και σας το εύχομαι – να δεχτούμε αυτό το σπάνιο κι ευλογημένο προνόμιο να πεθάνουμε χαρούμενοι κι ευτυχισμένοι. 

THE MEDITATIVE ROSE -SALVADOR DALI 

SALVADOR DALI 

ΟΤΑΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΔΙΑΟΛΟΣ ΠΕΡΔΕΤΑΙ

 Φάντασμα με επιδερμίδα  -  Στέλιος  Γιαννίκος

Στην ταινία του Πιερ Πάολο Παζολίνι το 1972, «Οι ιστορίες του Καρτέμπερυ», βλέπουμε τον Διάολο να στέκεται στα τέσσερα και να κλάνει ασύστολα και μέσα από τον πρωκτό του να πετάγονται καλόγεροι.  Στην Ελλάδα, όταν ο Διάολος κλάνει, πετάγονται βουλευτές, υπουργοί, στελέχη ΜΚΟ, μεγαλοπαράγοντες της οικονομίας κι αλλά διεστραμμένα πρόσωπα που μετατρέπουν την πατρίδα με σταθερούς ρυθμούς σε κολαστήριο.

Παλαιότερα, το 1923, ο Κωσταντίνος Καβάφης έγραψε το « Επιτύμβιον Αντιόχου, βασιλέως Κομμαγηνής» στο οποίο αναφέρει:

«Υπήρξεν έτι το άριστον εκείνο, Ελληνικός—

ιδιότητα δεν έχ’ η ανθρωπότης τιμιοτέραν·

εις τους θεούς ευρίσκονται τα πέραν.»

Κι όμως, από την δημιουργία του Ελληνικού κράτους, το Ελληνικό άρχισε να υποχωρεί και στην θέση του να παίρνει το Ελλαδικό.  Από Έθνος, σιγά σιγά, γίναμε χώρα.  Τα τελευταία χρόνια, γίνετε δε προσπάθεια, από χώρα να γίνουμε χώρος.  Η Ελλάδα μετατρέπετε σε ένα brand name.  «Ελάτε ξένοι κι αγοράστε, έχουμε ωραία Greek Λιμάνια, Greek ιχθυοκαλλιέργειες, Greek σιδηροδρόμους, Greek Νοσοκομεία, Greek το ένα, Greek το άλλο…»

 

Και για να κλείσω με έναν τρίτο στοχαστή ο Φρειδερίκος Νίτσε κάπου λέει, πως ο Ελληνικός πολιτισμός προσέφερε τα μέγιστα στον παγκόσμιο πολιτισμό, αλλά δεν ήξερε πότε να πεθάνει.  Και, να που αργοσβήνει κι ο πόνος είναι αβάσταχτος για όσους το Ελληνικόν αγάπησαν κι ακόμα περισσότερο για όσους από εμάς Ελληνικά ζούμε.

 

Υπάρχει ελπίδα;

Θα αφήσουμε τα Διαβολογεννήματα, τα σάπια βδελύγματα της δυστοπίας να μας καταπιούν;

Το άριστο εκείνο, Ελληνικός- είναι μια πανανθρώπινη αξία.

Η ευθύνη μας για αφύπνιση κι αγώνα δεν είναι μόνο για εμάς, αλλά και για την παγκόσμια κοινότητα.  Τι θα γίνει ο λεγόμενος δυτικός πολιτισμός χωρίς τις αξίες που γέννησε ο Ελληνισμός.  Μια σύγχρονη, χρηματιστική και τεχνολογική απολυταρχία γενάτε, που θέλει να καταπιεί κάθε ανθρώπινη αξία, για το όφελος των ελαχίστων.  Ο αγώνας μας, είναι η ανθρωπιστική υποχρέωση μας.  Να δώσουμε φως να αναστήσουμε τις αξίες… κι αν χάσουμε, τουλάχιστον να πέσουμε με αξιοπρέπεια.

 ......

Η φωτογραφία, από την ταινία του Πιερ Πάολο Παζολίνι το 1972, «Οι ιστορίες του Καρτέμπερυ» (I racconti di Canterbury)

 

ΕΠΟΥΡΑΝΙΑ ΦΛΟΓΑ

Φάντασμα με επιδερμίδα  -  Στέλιος  Γιαννίκος

Μα τον Άγιο Τουρκολέκα, καλύτερα να σκύψεις το κεφάλι σου

για να στο κόψουν, παρά για να υποταχτείς. 

Τι είμαι, τι δεν είμαι στη ζωή μου; 

Ένα σκουλήκι που πεισματικά θέλει να γεννηθεί πεταλούδα.

Να απλώσω τα πολύχρωμα  φτερά μου και να πετάξω στα ανώτερα. Να συναντήσω την επουράνια φλόγα και να αυτοπυρποληθώ.

ΥΓ: Η Ομορφιά μπορεί να μην σώσει τον κόσμο, είναι όμως ανάσα

'Αγιος Ιωάννης Τουρκολέκας

Η ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΜΑΣ ΗΛΙΘΙΟΤΗΤΑ

Φάντασμα με επιδερμίδα - Στέλιος Γιαννίκος

Στα τελεβίζια οι δημοσιογραφούντες φουμαρολόγοι, με τις μεταξωτές κορδέλες τους, μας ενημερώνουν για το πως θα μπορούσαμε να επιβιώσουμε μετά από έναν γενικευμένο πυρηνικό πόλεμο. Σε αυτό το πλαίσιο της τρομολαγνίας, ξεχάσανε το σημαντικότερο, να μας που τις αλήθειες που μας αφορούν.

Πρώτα από όλα, ότι η πραγματική αιτία ενός ολοκληρωτικού πολέμου, δεν είναι άλλη από την ανθρώπινη ηλιθιότητα.  Μάλιστα, αυτό το υπερτιμημένο είδος για την λογική του, που λέγετε άνθρωπος, βιώνει μια εποχή όπου στην κορυφή των κυβερνήσεων του, βρίσκονται κατά πλειοψηφία τα χειρότερα δείγματα του. Αν επιθυμούμε να επιβιώσουμε ως είδος θα πρέπει να αλλάξουμε την στρατηγική μας και να προτάξουμε την λογική και το ανθρώπινο συμφέρων, πάνω από τις ιδιοτελείς ατομικές ασθένειες του πνεύματος.

Επιπροσθέτως, σε μια τέτοια περίπτωση η γηραιά ήπειρος θα είναι η πρώτη που θα καταστραφεί.  Αυτό οφείλετε τόσο στην γεωγραφία, το μέγεθός, τους διατροφικούς πόρους και τις πολιτικές της.  Δε, η Ελλάς, μια χώρα γεμάτη από στρατηγικούς στόχους – βλέπε Σούδα, Αλεξανδρούπολη Λάρισα κλπ – αποτελεί έναν από τους πρωταρχικούς στόχους των πυραύλων. Επίσης, ότι δεν καταστρέψει η πυρηνική σχάση, θα το τελειώσουν οι απέραντες πυρκαγιές που θα προκληθούν εξαιτίας του γεγονότος. 

Ας πούμε το λοιπόν, ότι θα δώσετε τα ωραία σας χρήματα για να φτιάξετε ένα πυρηνικό καταφύγιο. - Όταν λέμε πυρηνικό καταφύγιο, δεν εννοούμε καταφύγιο για βομβαρδισμούς που το βαφτίσαμε πυρηνικό -.  Τι θα συμβεί;  Θα παραμείνετε εγκλωβισμένοι σε έναν στενό χώρο για κάποιους μήνες, μέχρι να τελειώσουν τα τρόφιμα και να αναγκαστείτε να βγείτε στην επιφάνεια. Σε αυτό το διάστημα δεν μπορώ να είμαι σίγουρος ότι θα μπορέσετε να είστε ψυχικά υγιής ή αν θα είσαστε ένας διαταραγμένος νοητικά άνθρωπος.  Ας υποθέσουμε όμως ότι είστε μια χαρά. Ναι, θα είστε μια χαρά μέχρι να συναντήσετε τον έξω κόσμο.  Τα μόνα πράματα που θα συναντήσετε στην επιφάνεια της γης, θα είναι τα συντρίμμια και οι κατσαρίδες. Το νερό θα είναι μολυσμένο, το ίδιο και η ατμόσφαιρα και όσο για το φαγητό, δυσεύρετο.  Το πιθανότερο λοιπόν, θα είναι να πεθάνετε ή από την πείνα ή από την ραδιενέργεια ή από συνδυασμό και των δύο.  Μιλάμε για μια επώδυνη πορεία προς το θάνατο.  Ας υποθέσουμε όμως ότι θα είστε από εκείνους τους ελάχιστους που θα επιβιώσουν για να συνεχίσουν το είδος.  Σε τι κόσμο θα ζήσετε;  Χωρίς ηλεκτρισμό, χωρίς μηχανές, χωρίς υγειονομικές υπηρεσίες, με βασικά εργαλεία, θα προσπαθήσετε να χτίσετε έναν καινούργιο κόσμο όπως κάποτε το έκαναν οι πρωτόγονοι άνθρωποι. Μόνο που αυτοί ζήσανε σε ένα πλούσιο σε ζωή και καθαρό περιβάλλον.  

Ας αφήσουμε λοιπόν τις ανοησίες. Αν θέλουμε να επιβιώσει το είδος μας, αν θέλουμε να ζήσουμε με αξιοπρέπεια θα πρέπει να αλλάξουμε πορεία.  Θα πρέπει να αναδείξουμε την παιδεία, ως πρωτεύον υποχρέωση, δική μας και της κοινωνίας.  Θα πρέπει να ενισχύσουμε την ανθρώπινη αλληλεγγύη, την αγάπη στον συνάνθρωπο, αλλά και σε όλα τα ζώντα και μη ζώντα όντα. Θα πρέπει να απαιτήσουμε την πολιτική μας συμμετοχή στην οργάνωση την κοινωνίας.  

Αν αλλάξουμε θα επιβιώσουμε, αν δεν αλλάξουμε… τζογάρουμε.

ΠΟΙΗΤΗΣ ΑΠΕΥΘΥΝΕΤΑΙ ΣΕ ΑΥΤΟΚΤΟΝΟ ΠΟΙΗΤΗ

 Φάντασμα με επιδερμίδα - Στέλιος Γιαννίκος

Γιατί, γιατί, γιατί να χαραμίζεσαι

και πάνω στο σχοινί να τραμπαλίζεσαι;

Στο ταβάνι οι μαίανδροι, γύψινο στεφάνι,

για μια ψυχή που δεν μπόρεσε ποτέ να γιάνει. 

Το πως και το γιατί, δεν συμβιβάστηκες∙

μέσα στο κλουβί, να αυνανίζεσαι.

Αρνήθηκες των μαυλιστών τα πάθη.

Βυθίστηκες στων εραστών τα βάθη.

Γιατί, γιατί, γιατί, να χαραμίζομαι;

Στη χθαμαλή πολιτεία, να συντρίβομαι. 

Αναζητώ μια αρχή ή ένα τέλος

Ελεύθερος να ζώ ή να πεθάνω.

Αφιερωμένο στους ποιητές (με την στενή κι την ευρεία έννοια του όρου) που επέλεξαν αυτοθέλητα να αναχωρήσουν προς το επέκεινα

Στις φωτογραφίες μερικοί αγαπημένοι μου φίλοι, που επέλεξαν το τέλος τους.

• Κώστας Καρυωτάκης.  Στις 21 Ιουλίου 1928, το απόγευμα 4.30 μ.μ., και σε ηλικία μόλις 32 ετών, ο Κώστας Καρυωτάκης περπάτησε από το καφενείο «Ουράνιος Κήπος» της Βρυσούλας προς τη θέση Βαθύ της Μαργαρώνας, μια απόσταση περίπου 400 μέτρων. Ξάπλωσε κάτω από έναν ευκάλυπτο και αυτοκτόνησε με πιστόλι στην καρδιά.

• Έρνεστ Χέμινγουεϊ. Στις 2 Ιουλίου του 1961, αυτοπυροβολήθηκε στο κεφάλι με κυνηγετικό όπλο. Τα τελευταία χρόνια δεν ήταν ο εαυτός του, αυτό που ήθελε να είναι. 

• Πηνελόπη Δέλτα. Στις 27 Απριλίου 1941, τα Γερμανικά στρατεύματα μπαίνανε στην Αθήνα κι η Πηνελόπη έπινε το δηλητήριο.

• Περικλής Γιαννόπουλος. Στις 8 Απριλίου 1910, πήγε με άμαξα στον Σκαραμαγκά. Ζήτησε του Αμαξά να του δώσει για λίγο το άλογο για να το ιππεύσει. Καβάλησε το άσπρο άλογό του και μπήκε μαζί του στη θάλασσα του Σκαραμαγκά. Καθώς το άλογο έτρεχε πάνω στα νερά, εκείνος έβγαλε το περίστροφό του και αυτοπυροβολήθηκε στο κεφάλι.

• Γιούκο Μισίμα Στις 25 Νοεμβρίου 1970,διαμαρτυρώμενος για την κατάσταση στην Ιαπωνία,  έκανε Σεπούκου (παραδοσιακός τρόπος τερματισμού της ζωής στην Ιαπωνία. Ο μελλοθάνατος σχίζει τα σωθικά του με το μικρό του σπαθί και μετά ο βοηθός του τον αποκεφαλίζει

• Ιωάννης Συκουτρής. Στις 22 Σεπτεμβρίου 1937, απογοητευμένος από την ελληνική αλλά και διεθνή κατάσταση. Κουρασμένος από την λάσπη που του έριξαν κάποιοι κίβδηλοι σχετικά με το αριστουργηματικό του πόνημα (ανάλυση και μετάφραση του Συμποσίου του Πλάτωνα), Επισκέπτεται την Ακροκόρινθο. Πρώτα περιηγείται στον αρχαίο χώρο και μετά πίνει δηλητήριο στο ξενοδοχείο.

Κώστας Καρυωτάκης

Έρνεστ Χέμινγουεϊ

Περικλής Γιαννόπουλος

Γιούκο Μισίμα

Ιωάννης Συκουτρής

ΤΗΝ ΟΓΔΟΗ ΗΜΕΡΑ

 Φάντασμα με επιδερμίδα - Στέλιος Γιαννίκος

Την όγδοη ημέρα ο Θεός φόρεσε μια μορφή για να μπορέσει να γίνει  ορατός στους αγγέλους και στα άλλα όντα που εργάστηκαν για τη δημιουργία ενός ακόμα κόσμου.  Ανάμεσά τους ήτανε και ένας αγαθός δαίμων που γεννήθηκε μόλις ένα χιλιοστό του δευτερολέπτου πριν τελειώσει η έβδομη ημέρα.

Αυτό το ένα  χιλιοστό  μπορεί να ακούγεται σαν κάτι εξαιρετικά μικρό, όμως ο χρόνος της δημιουργίας δεν έχει σχέση με τον ανθρώπινο. Αυτό το ελάχιστο, μπορεί να αντιστοιχεί σε χιλιάδες ή ακόμα σε  εκατομμύρια χρόνια.

Ο  Νεαρός δαίμων, μέσα στον ενθουσιασμό του, μίλησε στο θεό και του είπε πόσο θαυμαστά είναι τα δημιουργήματα του και πως το πιο θαυμαστό από όλα είναι αυτό το ον που ονομάζεται άνθρωπος. Ο θεός τον άκουσε, του χαμογέλασε και ευθύς εξαφανίστηκε.

Τότε ένας άγγελος από τους πρώτους που μπήκαν στην υπηρεσία του θεού και από τους πιο πολύπειρους πλησίασε τον δαίμονα και του είπε: «Ο θεός είναι Αγαθός και μας συγχωρεί όλους για τις αμαρτίες που μας βαραίνουν. Θέλει να τον δοξάζουμε από χαρά και όχι από φόβο.  Για τον λόγο αυτό δεν τιμώρησε τον άγγελο πού πήρε την πρωτοβουλία φτιάξει, πέρα από τις εντολές του, τον άνθρωπο. Αντίθετα, όπως και σε εσένα, του χαμογέλασε. Να ξέρεις ακόμα ότι αυτό το πλάσμα έχει μεγάλες αδυναμίες και ελαττώματα και αποτελεί μικρή παραφωνία στη λειτουργία του κόσμου...

Αυτά τα οποία μόλις διαβάσετε αγαπητοί μου αναγνώστες πιστέψτε με είναι απολύτως αληθινά. Μου τα παρουσίασε μέσα στον νου, ο Δαίμων του εαυτού μου. Ναι, αυτός που γεννήθηκε ένα χιλιοστό του δευτερολέπτου πριν από το τέλος της έβδομης  ημέρας της δημιουργίας του Κόσμου» .

ΣΤΗΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: Xαλκογραφία/ακουαρέλα Ο Παλαιός των Ημερών είναι ο τίτλος ενός σχεδίου του Γουίλιαμ Μπλέικ, που αρχικά δημοσιεύτηκε ως προμετωπίδα ενός έργου του 1794, «Η Ευρώπη μια προφητεία».

[Ο William Blake (28 Νοεμβρίου 1757 – 12 Αυγούστου 1827) ήταν Άγγλος ποιητής, ζωγράφος και χαράκτης.]